Cho đến tận ngày nay, vẫn có nhiều độc
giả và nhà phê bình chỉ trích cách xây dựng nhân vật trong tác phẩm Chùm nho thịnh
nộ. Steinbeck đã cố tình không khai thác sâu tâm lý nội tâm của họ, thay vào đó
tập trung vào cách họ đại diện cho mọi nông dân khác trong vùng Bão bụi và những
thay đổi mà họ trải qua giống với mọi người khác khi di cư đến California.
 |
| Các nhân vật trong Chùm nho thịnh nộ là những hình mẫu mang tính đại diện |
Quy mô đồ sộ của tác phẩm mà
Steinbeck gửi gắm vào, không chỉ gợi lên những phản ứng mạnh mẽ, mà nghịch lý
thay, nó còn kìm nén chúng. Nhiều tác giả cố gắng xóa bỏ dấu vết của nhà văn khỏi
tác phẩm của mình, nhờ đó giúp người đọc quên rằng họ đang đọc một câu chuyện
được xây dựng bởi nhà văn và ảo tưởng rằng họ đang đọc về những con người thật
sự. Ngược lại, độc giả thấy Steinbeck luôn luôn hiện diện trong Chùm nho thịnh
nộ. Người đọc thấy rõ nhà văn cố tình cài cắm vào tiểu thuyết những nội dung,
biểu tượng dường như không liên quan gì đến câu chuyện đang kể và đặt các nhân
vật của mình trong bối cảnh Kinh Thánh. Ông cố tình để các nhân vật hành động
mang tính biểu tượng hơn là thuyết phục về mặt con người. Chúng ta biết rất ít
về tâm lý của các nhân vật và khó tin rằng họ đang hành động như những con người
thật sự. Thay vào đó, chúng ta thấy rõ rằng họ có ở tác phẩm là để phục vụ cho
mục đích riêng của nhà văn. Chúng ta không thể biết nguồn sức mạnh của Ma Joad
dựa vào đâu, những suy nghĩ rối bời của Pa Joad là những gì, Rose of Sharon
thay đổi thánh thiện ở cuối tác phẩm là do đâu, hành trình biến đổi của Tom cụ
thể như thế nào dưới tác động của Jim Casy... Steinbeck cố tình không cho
chúng ta tiếp cận suy nghĩ của các nhân vật. Chúng ta chỉ có thể quan sát họ
trong những tình huống mà nhà văn đã sáng tạo ra.
Viết Chùm nho thịnh nộ, Steinbeck
không chỉ miêu tả thực trạng khốn khổ của những người di cư trong thời kỳ Đại
suy thoái mà còn gửi gắm những tầng lớp ý nghĩa sâu sắc hơn mang tính khái
quát. Vì mục tiêu này, các nhân vật của Steinbeck thường hiện lên như những
hình mẫu lý tưởng hóa hoặc những anh hùng sử thi; thay vì sử dụng họ để khám
phá tâm lý cá nhân của con người, tác giả trình bày họ như hiện thân của những
lý tưởng hoặc cuộc đấu tranh phổ quát. Do đó, cuốn tiểu thuyết vừa là một biên
niên sử về thời kỳ Đại suy thoái, vừa là bản án tuyên cáo hệ thống kinh tế xã hội đã tạo ra nó.
Steinbeck đã để các nhân vật trong
tác phẩm của mình đại diện cho tất cả những người nông dân vùng Bão bụi. Mặc dù
họ đều không hề đơn giản, họ có những nét riêng, cách nói chuyện và đặc điểm
riêng, nhưng họ không phải là những nhân vật ba chiều hay mang tính ngụ ngôn mà
giống như một tập hợp các hình mẫu nguyên thủy. Lựa chọn này có hai tác động
trái ngược, và thường đồng thời: Nó vừa nâng tầm và khái quát hóa gia đình
Joad, vừa khiến người đọc khó có thể đồng cảm với họ như những cá nhân riêng biệt.
Vì gia đình Joad được xây dựng như những
nhân vật mang tính phổ quát hơn là những cá nhân cụ thể, nên việc đọc về những
vấn đề nghiệt ngã và cuộc đấu tranh kiên cường để sinh tồn của họ thường là một
trải nghiệm đặc biệt xúc động. Như Steinbeck dự định, hoàn cảnh của gia đình
Joad dường như đại diện cho hoàn cảnh của tất cả nông dân - hay nói đúng hơn là
tất cả mọi người đang sống trong thời kỳ Đại khủng hoảng. Và vì vậy, việc dõi
theo cuốn tiểu thuyết có thể giống như dõi theo một câu chuyện thần thoại hoặc
Kinh thánh nào đó về những nỗi khổ đau của nhân loại. Cảm nhận mà tác phẩm gợi
lên sẽ phụ thuộc vào tâm trạng và suy nghĩ của từng người đọc. Một số người có
thể thấy cuộc đời đầy cảm hứng và bi tráng của gia đình Joad chính vì họ có thể
đại diện cho toàn thể nhân loại; những người khác lại thấy hình tượng con
người bình thường của gia đình Joad trở nên khó hiểu hoặc thậm chí nhàm chán.
Và một số người đọc có thể trải nghiệm cả hai phản ứng này lần lượt, hoặc thậm
chí đồng thời.
Jim Casy
Jim Casy là một mục sư nhưng lại bị
dày vò bởi những tội lỗi phàm trần. Ông từ bỏ việc thuyết giảng và lang thang
khắp vùng Bão bụi, cố gắng hiểu rõ những ý tưởng của mình về Chúa, về sự thánh
thiện và tội lỗi của con người. Khi xuất hiện lần đầu trong tác phẩm, Casy đang vật lộn với
những khái niệm này nhưng bắt đầu mường tượng chúng lại thành một cách hiểu trần
thế.
Ở nhiều khía cạnh, Jim Casy là tiếng
nói đạo đức dẫn dắt toàn bộ tác phẩm Chùm nho thịnh nộ. Nhân vật này là đối tượng
để Steinbeck gửi gắm nhiều thông điệp cũng như những triết lý xã hội dựa
trên nhiều luồng tư tưởng triết học khác nhau. Theo đó, cuộc sống của con người thiêng
liêng như bất kỳ vị thần nào và một cuộc đời đơn lẻ sẽ chẳng có ý nghĩa gì nếu
không tham gia và đóng góp cho cộng đồng. Tất cả các linh hồn chỉ là một phần nhỏ của một linh hồn lớn hơn gọi là Siêu linh. Là một phần của Siêu linh có
nghĩa là chấp nhận tất cả các khía cạnh khác nhau của con người, do đó không có
tội lỗi và cũng không có đức hạnh, chỉ có những việc con người làm. Tất cả đều
là một phần của cùng một thứ. Casy định nghĩa lại khái niệm về lòng nhân văn,
ông cho rằng sự thiêng liêng nhất trong trải nghiệm của con người được tìm thấy
trong đời sống, giữa con người với con người chứ không phải với Đấng tối cao và
những giáo lý hay nền tảng đạo đức trừu tượng. Những quan điểm này là nền tảng
cho lòng tốt, hành động của các nhân vật và sự đoàn kết những người di cư để chống
lại áp bức bất công.
Hơn nữa,
Casy đóng vai trò quan trọng trong quá trình biến đổi Tom Joad thành một người
sống vì mọi người. Casy chỉ nói và nói nhiều trong thời gian đầu xuất hiện
trong tiểu thuyết, thích tìm hiểu mọi thứ hơn là hành động theo quan điểm của
mình. Khi Tom đánh một người cảnh sát, Casy đã tự nộp mình để cứu Tom và đó là
lần hành động đầu tiên của ông. Vì sự hy sinh đó, Casy bị ngồi tù nhưng chính
điều đó đã giúp ông nhận thức đầy đủ hơn về niềm tin của mình. Khi ra
tù, Casy bắt đầu áp dụng những niềm tin, quan điểm của mình vào thực tiễn. Casy
tin tưởng mạnh mẽ vào sứ mệnh cứu giúp những người lao động nghèo khổ, ông sẵn
sàng hy sinh cả mạng sống của mình vì điều đó. Casy chết như một người tử vì đạo
và tấm gương của ông là chất xúc tác lớn nhất cho hành trình thay đổi của Tom.
Ở nhiều khía cạnh, Casy giống như một
hình tượng về Chúa Jesus, ông là người có những tư tưởng cấp tiến thách thức
giới cầm quyền, bênh vực người nghèo và người bị áp bức. Cuối cùng, là người
tử vì đạo cho niềm tin lý tưởng của mình, và bằng cách đó trở nên bất tử. Bởi vì Casy đã hòa nhập tinh thần của
mình vào toàn thể nhân loại.
Tom Joad
Trong khi Jim Casy là hiện thân cho
những triết lý chính của Chùm nho thịnh nộ, thì Tom Joad, đầy khiếm khuyết và
mang nặng bản chất con người, lại là nhân vật chính của tiểu thuyết. Tom cũng
là người có sự thay đổi vượt bậc nhất trong số các nhân vật, nhà nghiên cứu
Peter Lisca gọi quá trình thay đổi này là "sự giáo dục của trái tim".
Quá trình này có được thông qua kinh nghiệm, trực giác và những lời dạy bảo của
Jim Casy, thể hiện rõ nhất ở hành trình thay đổi quan điểm đạo đức từ cá nhân đến
cộng đồng, từ "tôi" đến "chúng ta". Tom, ban đầu chỉ quan
tâm đến bản thân, dần chuyển sang quan tâm đến gia đình rồi coi cả thế giới như
gia đình của mình.
Về cơ bản, Tom là người tốt bụng và
có tính khoan dung, nhưng cũng dễ nổi nóng và vô cùng độc lập. Là một con người
của hành động, Tom cũng thể hiện một trong những triết lý chính của cuốn tiểu
thuyết là chủ nghĩa thực dụng - trái ngược với Jim Casy. Trong khi Casy thường
quan sát và hay trăn trở về những khái niệm liên quan đến thân phận con người,
những hành động của Tom lại mang tính bản năng, lòng trắc ẩn và sự thấu hiểu của
Tom có nguồn gốc tự nhiên. Tom quan tâm đến những khía cạnh thực tế của cuộc sống
trong thời điểm hiện tại, lúc hành động xảy ra, chứ không phải những quy tắc đạo
đức hay tư tưởng trừu tượng. Theo nghĩa này, Tom và Casy đi theo hai con đường
trái ngược nhau trong sự phát triển của họ. Sau khi thấy hành động phản kháng của
những người nông dân, Casy chuyển từ vị trí quan sát và suy nghĩ sang vị trí
hành động. Còn Tom thì ngược lại, khi Tom ngừng hành động và phản ứng bản năng,
Tom có cơ hội tiếp nhận những tư tưởng của Casy và nó trở thành yếu tố quan trọng nhất
thúc đẩy sự hoàn thiện của Tom.
Ma Joad
Là một người phụ nữ kiên quyết, giỏi
thích ứng với những thay đổi và giàu tình thương. Ma Joad trở thành một
trụ cột của gia đình khi Pa Joad dần bị hoàn cảnh đánh gục và mờ nhạt trong vị
trí dẫn dắt. Bất kể hoàn cảnh có tồi tệ đến đâu, hết lần này đến lần khác, Ma
Joad vẫn kiên cường đối mặt với mọi trở ngại, giữ vững bản thân và gia đình trước
những biến động. Với khả năng quyết đoán và luôn hành động vì lợi ích của gia
đình, Ma Joad là nhân vật nổi bật nhất thể hiện cho sự gắn kết, tình yêu thương
và sức mạnh cứu rỗi của gia đình. Trong quá trình đó, có những lúc bà phải âm
thầm chịu đựng nỗi đau và kìm nén cảm xúc cho riêng mình, thể hiện triết lý về sự hy sinh một cách cao cả. Qua hình tượng Ma Joad, độc giả thấy
ngay cả những hoàn cảnh éo le nhất, con người vẫn có thể vượt qua một
cách kiên cường mà vẫn giữ vững phẩm giá của mình.
Xuất hiện trong vai trò nội trợ, chăm
sóc nuôi dưỡng gia đình; an ủi dạy dỗ và hỗ trợ các thành viên khác. Sẵn sàng mở
rộng vòng tay cứu giúp và chăm sóc người lạ. Ma Joad tạo ra niềm vui từ những
khoảnh khắc nhỏ bé, sức mạnh điềm tĩnh, sự kiên định của bà xuất phát từ tình
yêu thương; mặc dù theo những cách khách nhau, tình yêu thương này có nguồn gốc bản năng giống như Tom, thể hiện một trong những triết lý của tiểu thuyết mà
Steinbeck gửi gắm là chủ nghĩa thực dụng.
Rose of Sharon
Rose of Sharon được các thành viên
trong gia đình gọi tắt là Rosasharn, cô là người khó ưa nhất trong số các nhân
vật của Chùm nho thịnh nộ bởi tính tình ương bướng và đầy tự cao tự đại. Là người
mới lập gia đình khi nhà Joad chuẩn bị chuyến di cư đến California, cô và người
chồng Connie có những khoảnh khắc vui đùa riêng tư và đầy mộng mơ về viễn cảnh
tương lai tươi sáng. Khi những khó khăn ngày càng nhiều thêm, tất cả đều được
cô quy về mối liên quan đến việc đứa con của mình sắp chào đời chứ không phải
là những vấn đề mà cả gia đình đang phải đối mặt. Bất chấp những lời dạy bảo của
Ma Joad, Rose of Sharon ngày càng lún sâu vào sự bi lụy của mình.
Trong việc xây dựng nhân vật Rose of
Sharon, Steinbeck dựa rất nhiều vào các khuôn mẫu định kiến. Thai kỳ và chuyến
di cư đã biến cô từ một người hoạt bát láu lỉnh thành một phụ nữ kín đáo và bí ẩn.
Nhà văn đã nhiều lần miêu tả sự im lặng và nụ cười khó hiểu của cô. Sự bí ẩn
này tương phản với những lần cô ngây thơ và dễ bị lung lạc bởi người khác. Cô
tin tưởng tuyệt đối vào những giấc mơ của Connie và sợ hãi những lời tiên đoán
độc ác của bà Sandry về đứa con của mình. Steinbeck sử dụng sự tương phản này để
chuẩn bị cho sự thay đổi vai trò của Rose of Sharon ở cuối tiểu thuyết.
Khi đứa con của Rose of Sharon bị chết
lưu, Steinbeck không cho người đọc thấy những diễn biến tâm lý cho sự thay đổi
thần kỳ của cô. Người đọc chỉ biết Rose of Sharon lần đầu chọn cách vượt lên
trên những cân nhắc ích kỷ của bản thân, cô đảm nhiệm một vai trò mới, trở nên
thánh thiện và đầy tình thương bao la, cô bước vào hình ảnh người mẹ thánh thiện,
người phụ nữ có thể chăm sóc tất cả mọi người. Bất chấp trong hoàn cảnh tăm tối
nhất, cô vẫn có thể cho đi điều duy nhất mình có để cứu sống người khác.
Pa Joad
Mặc dù không được khắc họa đầy đủ như
nhân vật người mẹ, Pa Joad cũng là một nhân vật quan trọng khi ông đại diện cho
sự mất mát phẩm giá của con người trước những khó khăn. Việc mất trang trại dường
như "lấy đi một phần nào đó của ông", và khi những trở ngại ngày càng
nhiều, ông càng tỏ ra lạc lõng, bất lực và hoang mang. Ở phần đầu của tác phẩm,
Pa Joad vẫn là trụ cột gia đình và được tôn trọng. Tuy nhiên, khi gia đình ngày
càng rơi vào bế tắc, ông phải dần nhường lại vai trò lãnh đạo cho Ma và Tom.
Pa Joad là một người đàn ông tốt bụng
và chu đáo. Ông cũng đã cố gắng hết sức để duy trì vai trò trụ cột gia đình của
mình. Cho đến tận cùng, Pa Joad vẫn thể hiện sự tận tâm bảo vệ gia đình bằng
cách đắp đập ngăn dòng nước, đó là minh chứng cảm động cho tình yêu thương và mục
tiêu kiên định của ông. Tuy nhiên, những khó khăn này quá lớn đối với ông. Sự
lui dần khỏi vị trí lãnh đạo của Pa Joad là lời nhắc nhở sâu sắc rằng, gian khổ
không phải lúc nào cũng giúp con người rèn giũa. Mặc dù những thử thách trong
hành trình của gia đình Joad đã giúp Ma, Tom và thậm chí cả Rose of Sharon mạnh
mẽ hơn, nhưng chúng lại làm Pa Joad gục ngã và dần lui lại phía sau.
Al Joad
Al Joad, em trai Tom, mới chỉ 16 tuổi,
đang đứng trước ngưỡng cửa trưởng thành khi gia đình bắt đầu cuộc hành trình
gian khổ đến California. Là một chàng trai trẻ hướng ngoại, mối quan tâm chính
của Al là xe hơi và con gái. Vì mới bắt đầu trưởng thành, độc giả thấy được
ranh giới mong manh giữa trách nhiệm và sự trưởng thành với tính ích kỷ và trẻ
con trong Al. Những xung đột này thể hiện rõ trong mối quan hệ của cậu với Tom.
Cậu ngưỡng mộ Tom, đặc biệt vì anh trai cậu từng ngồi tù, và cho đến khi gia
đình di cư đến California, cậu luôn cố giành được sự công nhận của Tom. Al cũng
cho người đọc thấy rõ cậu còn trẻ con khi cậu thất vọng vì Tom được tại ngoại
chứ không phải do anh trai mình vượt ngục. Mặt khác, độc giả lại thấy được sự
chín chắn của Al khi cậu cố gắng nói cho Tom biết về những lo lắng của cha mẹ
khi anh bị bắt giam.
Là một chàng trai dễ mến tốt bụng,
nhưng Al thiếu tinh thần trách nhiệm và ý thức đạo đức như Tom. Mặc dù Al không
bao giờ trải qua sự thay đổi ở mức độ lớn lao như anh trai mình, cậu vẫn trưởng
thành theo những cách có ý nghĩa đối với thông điệp về sự thay đổi xã hội mà
Steinbeck muốn truyền tải. Việc cậu đính hôn với Aggie Wainwright ở cuối tiểu
thuyết cho thấy sự hợp nhất của hai gia đình Wainwright và Joad. Tuy nhiên, sự
hợp nhất này chỉ là tạm thời, vì Al sẽ ở lại khi gia đình Joad bỏ toa tàu tìm
nơi trú ngụ mới. Aggie và Al, với khát vọng tạo dựng một cuộc sống mới tách khỏi
gia đình, đại diện cho khả năng thay đổi mà Steinbeck cho là cần thiết đến sự tồn
tại của người lao động di cư.
Vì quan tâm đến xe cộ và có kinh nghiệm
lái xe, Al có cơ hội giúp đỡ gia đình, cậu đã làm công việc này một cách nghiêm
túc và cảm nhận được gánh nặng trách nhiệm từ công việc đó. Nhưng khi gia đình
phải đối mặt với nhiều khó khăn hơn và Al có những xao nhãng khác, cậu bắt đầu
xa cách gia đình. Do cạnh tranh khốc liệt, Al tin rằng cậu sẽ dễ tìm được việc
hơn khi mình độc lập, tách khỏi gia đình. Cuộc hôn nhân chóng vánh của Al với
Aggie cũng có vẻ là kết quả của hoàn cảnh hơn là tình yêu và sự cam kết. Cả những
giấc mơ về một tương lai tốt đẹp và cuộc hôn nhân ngắn ngủi của Connie Rivers với
Rose of Sharon đều phản ánh hành vi thiếu chín chắn. Những điểm tương đồng này
đặt ra câu hỏi về tương lai của những người trẻ trong một xã hội bất ổn và bất
an.
Ông nội
Ông nội là một nhân vật có phần hài
hước trong tác phẩm Chùm nho thịnh nộ. Nhân vật ông nội được Steinbeck xây dựng
mang nhiều màu sắc. Ông tràn đầy sức sống, chất phác, nhưng cũng thô lỗ, cộc cằn
và ngạo mạn. Ông la hét, chửi thề, cư xử như một đứa trẻ, khoe khoang về việc
mình từng là một “tay chơi”. Ở đầu cuốn tiểu thuyết, ông nội là nhân vật dường
như hoàn toàn sẵn sàng đón nhận một cuộc sống mới. Nhưng trớ trêu thay, đến lúc
lên đường, ông lại là người đầu tiên không thể rời bỏ mảnh đất nơi mình đã sống và gắn bó cả đời.
Ông nội là nhân vật đại diện cho sự mất
mát của lối sống nông dân tá điền vùng Trung Tây xưa cũ. Như Jim Casy nhận xét,
ông nội Joad về cơ bản đã chết ngay khi rời khỏi Sallisaw, vì ông là biểu tượng
cho lối sống của họ ở đó. Ma Joad thường nói đùa rằng ông nội không được dạy dỗ
tử tế, sự thiếu lịch sự và lễ nghi khiến ông dường như
thuộc về một lối sống xưa cũ, nguyên thủy hơn, bản năng hơn. Ông là một người
đàn ông của đất, hiểu rõ vùng đất của mình và thoải mái với bản năng tình dục
tự nhiên của con người, không được chuẩn bị để sống trong một thế giới hiện đại hơn.
Dù ông nội có bản năng và thô lỗ đến đâu, trái ngược với con người sống trong hệ
thống kinh tế xã hội mới, ông là người không mang trong mình những nỗi sợ hãi,
ông thật sự hạnh phúc với cuộc sống của mình.
Khi xây dựng hình tượng nhân vật ông
nội Joad, Steinbeck cũng đã lãng mạn hóa sự bành trướng về phía Tây và học thuyết
Vận mệnh hiển nhiên (Manifest Destiny), nhà văn miêu tả việc ông nội Joad “giết
người da đỏ” như một anh hùng và là điều chính đáng để mở rộng lãnh thổ nước Mỹ,
điều này trái ngược với hành động của những chủ đất tư bản ở California trong
Chùm nho thịnh nộ. Trong các chương phóng sự của tác phẩm, cuộc chiến của ông nội
Joad với người bản địa được mô tả không phải như những đặc điểm cá nhân, mà là
đặc điểm chung của thế hệ. Nói cách khác, ông là hình mẫu tiêu biểu của người định
cư vùng Trung Tây. Dưới ngòi bút của Steinbeck, việc chinh phục những vùng đất
mới của họ, ít nhất thì đó là điều không thể tránh khỏi, và nhiều nhất thì đó
là những hành động mang tính anh hùng.
Bà nội
Bà nội là một người phụ nữ mạnh mẽ và
có niềm tin tôn giáo, bà thích tranh luận với ông nội và cũng khó tính, cứng đầu
như ông. Ngoài việc khắc họa chân thật một gia đình nhiều thế hệ, bà nội còn là
nhân vật để Steinbeck đưa thêm yếu tố tôn giáo vào tác phẩm của mình. Những thực
hành tôn giáo của bà thường mang tính hài hước bởi vì thoạt nhìn, nó dường như
mâu thuẫn với thực tế đang diễn ra, hoặc là do bà đã bị lú lẫn. Tuy nhiên, Steinbeck mô tả
lòng sùng đạo của bà với nhiều tình cảm yêu thương và tử tế hơn so với một số
nhân vật Cơ đốc giáo khác, chẳng hạn như bà Sandry. Bà nội la hét “Tạ ơn Chúa”
ngay giữa lúc Jim Casy đang cầu nguyện, mặc dù đó không phải là lời cầu nguyện
theo nghĩa thông thường; và dù nhiều lần bà gọi ông Joad là “đáng nguyền rủa”,
những lời nói đó của bà không hề có ác ý. Sự bám víu vào niềm tin tôn giáo của
bà được thể hiện rõ nhất khi ông nội qua đời, bà điên cuồng yêu cầu Casy: “Cầu
nguyện đi, đồ khốn nạn!”. Sau cái chết của ông nội, bà rơi vào trạng thái mộng
du, ngày càng nói năng lộn xộn. Bà qua đời trong chuyến hành trình xuyên đêm
qua sa mạc California của gia đình Joad.
Khác với nhân vật Sandry, niềm tin
tín ngưỡng mà bà nội dựa vào là thứ tôn giáo không có tổ chức. Nó giống như một
phiên bản Cơ Đốc giáo đã được đời thường hóa, giống những tập tục dân gian được
thực hiện theo thói quen, mang tính truyền thống và vô hại đối với người khác.
Chú John
Chú John là anh trai của Pa Joad,
luôn buồn bã và dằn vặt vì tội lỗi, chú John góp phần vào chủ đề về tội lỗi
trong tiểu thuyết bằng việc không thể tha thứ cho chính mình về cái chết của vợ.
John đã nhiều năm đau khổ về cái chết của người vợ trẻ trong lần mang thai đầu
tiên. Giữa thai kỳ, cô bị đau bụng do viêm ruột thừa và John đã nhầm là chứng
khó tiêu. Đến chiều ngày hôm sau, vợ John đau đớn dữ dội và không lâu sau đó
thì qua đời. Vết thương này đã khiến John dễ dãi với những người khác, đặc biệt
là trẻ con; và điều lớn nhất là ông không tin tưởng vào bản năng của mình, bao
gồm cả những ham muốn tự nhiên đối với những thú vui đơn giản như thức ăn, rượu
và tình dục. John liên tục cố gắng tiết chế và từ chối bản thân, nhưng lại thất
bại trong việc duy trì sự kiềm chế đó, cuối cùng ông lại sa đà quá mức vào những
thứ đó. Sự quá mức này, đến lượt nó lại chỉ càng làm tăng thêm cảm giác tội lỗi
của ông.
Do cứ mãi dằn vặt về sai lầm của
mình, ông coi bản thân như một vận rủi trong cuộc sống hiện tại của gia đình,
nơi ông tự chịu trách nhiệm cho mọi điều tồi tệ xảy ra. Nhưng không ai trong
gia đình xa lánh hay đổ lỗi cho ông về mọi việc. Sự dằn vặt của ông hoàn toàn
do chính ông gây ra. Như Jim Casy đã nói, tội lỗi là điều mà một người vô cùng
hối hận, và do đó, một cách ngầm định, là điều mà chỉ người đó mới có thể quyết
định cách chuộc lỗi hoặc tha thứ. Chính việc chú John không chịu tha thứ cho bản
thân, chứ không phải lỗi lầm ban đầu, mới là nguyên nhân làm ông chìm trong đau
khổ.
Ruthie Joad và Winfield Joad
Đây là hai nhân vật ít bị ảnh hưởng
nhất trong hành trình đi tìm miền đất hứa của gia đình Joad. Cô bé Ruthie đang ở
độ tuổi 12, ranh giới giữa tuổi thơ và chập chững trưởng thành. Ruthie thường
hay cư xử một cách ích kỷ với thái độ hống hách hiếu thắng. Còn cậu bé Winfield 10
tuổi, là thành viên nhỏ nhất trong gia đình, vẫn còn hiếu động, thích chơi
đùa và chưa nhận thức đầy đủ được những khó khăn mà gia đình đang phải đối mặt.
Noah Joad
Noah là người con trai cả của gia
đình Joad, một người trầm lặng, kỳ lạ, có vẻ xa cách nhưng không phải thiểu
năng như nhiều người lầm tưởng. Tuy rằng Pa Joad tự trách mình về sự kỳ lạ của
Noah và coi đó như một bi kịch, Noah vẫn được gia đình yêu thương. Vai trò của
Noah trong gia đình khá khiêm tốn và cậu trái ngược hoàn toàn với những thành
viên còn lại. Mặc dù không có khuyết tật rõ ràng, việc Noah hiện lên thiếu cá
tính riêng được coi là một điều bất thường. Trong bối cảnh của Chùm nho thịnh nộ,
vốn đề cao các chủ đề như đói khát, dục vọng, cá tính và cả bạo lực, thì việc
Noah thiếu đi những điều này là một khác biệt rõ ràng. Tuy nhiên, Steinbeck
không coi Noah là nhân vật phản diện vì cậu không áp đặt cá tính của mình lên bất
cứ ai. Một số người nhìn Noah qua lăng kính của sự khuyết tật. Theo cách đó, việc
Noah là thành viên đầu tiên rời bỏ gia đình tượng trưng cho những người khuyết
tật tự tách mình ra khỏi cộng đồng, điều này mang một ý nghĩa xã hội rộng lớn
hơn. Mặt khác, nhiều người thấy Noah là nhân vật để họ có thể hiểu rõ Connie
hơn; sự thiếu cá tính, đam mê và tình cảm thể hiện ra bên ngoài của Noah làm nổi
bật bản chất thật sự của Connie là ích kỷ và không thực sự yêu thương Rose of
Sharon.
Sâu xa hơn, Noah trong Chùm nho thịnh
nộ gắn liền với hình ảnh Noah trong Kinh Thánh, người duy nhất nhận thức được về
trận lụt, trận đại hồng thủy sắp xảy ra. Thay vì theo gia đình đi tiếp đến những
khó khăn ngày càng lớn thêm, Noah đã tự mình gắn với dòng sông Colorado, tự cứu
mình khỏi phần lớn khó khăn mà gia đình phải đối mặt.
Ivy và Sarah (Sairy) Wilson
Gia đình Joad gặp cặp vợ chồng này
vào đêm đầu tiên của cuộc hành trình. Mối quan hệ này là một bức tranh thu nhỏ
về cuộc sống của những người di cư, là minh họa cho sức mạnh của sự đoàn kết của
những người nông dân trước nghịch cảnh. Họ đã dựng trại gần nhau, đối xử với nhau một cách tôn trọng
vì đơn giản họ cùng là con người. Cái chết của ông nội càng làm sâu sắc thêm mối
quan hệ giữa hai gia đình. Như Sairy đã nói, cơ hội giúp đỡ gia đình Joad trong
lúc đau buồn mang lại cho Ivy và chính bản thân cô ấy mục đích và sự an ủi.
Mặc dù gia đình Wilson và gia đình
Joad cuối cùng chia tay vì Sairy không thể đi tiếp, cuộc trò chuyện lúc hấp hối
của bà với Jim Casy càng làm nổi bật vai trò của gia đình Wilson trong tác phẩm
Chùm nho thịnh nộ. Sau khi nhờ Casy cầu nguyện cho mình, Sairy giải thích rằng
bà tin cầu nguyện cũng giống như hát cho ai đó nghe, cả hai đều trở nên gần gũi
và có một sự kết nối sâu sắc. Bà cũng nói mình rất vui vì chưa bao giờ hát
trong nhà hát, bà muốn hát trực tiếp cho mọi người nghe bằng cách ở bên họ hơn.
Cũng như Jim Casy đã từ chối thuyết giảng vì muốn ở giữa mọi người, Sairy cũng
vui vì bà chưa bao giờ tách mình khỏi mọi người bằng cách hát trên sân khấu. Cả
Sairy và Casy đều tìm thấy mục đích sống trong việc ở bên cạnh mọi người, giúp
vun đắp tình cảm giữa người với người bằng sự thương yêu chân thành.
Gia đình Wainwright
Gia đình Wainwright là một gia đình
di cư khác đang tìm việc làm ở California. Họ cùng ở chung một toa tàu với gia
đình Joad tại trang trại nơi họ hái bông. Giống như gia đình Wilson, gia đình
Wainwright cho thấy sự cần thiết phải đoàn kết để cùng tồn tại qua những khó khăn.
Bà Wainwright giúp Ma Joad đỡ đẻ cho đứa con chết lưu của Rose of Sharon, và
ông Wainwright giúp Pa Joad đắp đất ngăn dòng nước. Buộc phải phá bỏ ranh giới
gia đình, gia đình Joad học cách chấp nhận sự giúp đỡ cũng như giúp đỡ người
khác. Khi Al đính hôn với con gái của gia đình Wainwright, cậu đã xé bỏ tấm vải
ngăn cách hai nửa toa tàu, hai gia đình giờ đây trở thành một.
Connie River
Connie là chồng của Rose of Sharon,
người luôn ảo tưởng vẽ nên những viễn cảnh về một cuộc sống tương lai tốt đẹp
hơn, nhưng Connie không có khả năng hành động để biến chúng thành hiện thực. Những
viễn cảnh của Connie được vẽ ra một cách ngẫu hứng dựa trên hoàn cảnh xung quanh,
chứ không dựa vào thực tế và khả năng của mình. Trái ngược hoàn toàn với Tom,
người luôn sống trong hiện tại. Connie hoàn toàn né tránh hiện tại, anh thà sống
trong một tương lai tươi đẹp hơn là phải vật lộn với hiện tại khó khăn để đạt
được điều đó. Việc Connie từ chối sống trong hiện tại đồng nghĩa với việc anh bỏ
rơi gia đình khi chứng kiến những khó khăn ập đến.
Muley Graves
Muley Graves là hiện thân của tất cả
những người nông dân bị đuổi khỏi đất đai của mình. Họ không chịu rời đi, vật vờ
như một bóng ma và hành vi như một sự ám ảnh. Muley Graves cho chúng ta thấy sự
phi nhân hóa đằng sau cỗ máy kinh tế và bước đầu thể hiện sự phản kháng, phẫn nộ
của những con người bị áp bức với các thế lực cầm quyền.
Mời bạn đọc tìm hiểu đầy đủ hơn về tác phẩm trong bài viết Vì sao Chùm nho thịnh nộ là một tác phẩm kinh điển?
0 comments:
Post a Comment