Hiện thực xã hội Nga và bối cảnh tác phẩm Anna Karenina

Anna Karenina là một tác phẩm văn học hiện thực vĩ đại của đại văn hào Lev Nikolayevich Tolstoy. Tác phẩm này được xuất bản hoàn chỉnh lần đầu tiên vào năm 1878, sau khi được xuất bản nhiều phần từ năm 1875 đến 1877. Anna Karenina được nhiều nhà phê bình đánh giá là một trong những cuốn tiểu thuyết vĩ đại nhất từng được viết ra.

Anna Karenina là một tác phẩm bắt nguồn từ hiện thực đời sống

Anna Karenina khéo léo đan cài nhiều cốt truyện lại với nhau, đan xen nhiều số phận của các nhân vật, đã truyền tải những chủ đề sâu rộng, đi sâu vào nghiên cứu sự phức tạp của tình yêu, đạo đức và chuẩn mực xã hội ở Đế quốc Nga thế kỷ XIX, cũng như những phúc lành của cuộc sống gia đình và giá trị triết học của nghề nông.

Bối cảnh cuộc đời và khủng hoảng tinh thần của Tolstoy

Tolstoy sinh ra trong một gia đình địa chủ lớn và giàu có. Mẹ ông qua đời khi ông mới hai tuổi, ông đã lý tưởng hóa ký ức về người mẹ của mình trong suốt phần đời còn lại. Trong Anna Karenina, nhiều nhà phê bình văn học cho rằng sự thiếu vắng hình bóng người mẹ đã phần nào tô điểm cho nhân vật Seryozha. Gia đình Tolstoy chuyển đến Moscow khi ông lên chín. Ít lâu sau đó, vào ngày 21 tháng 6 năm 1837, cha ông - Bá tước Nikolai Ilyich Tolstoy đột ngột qua đời do một cơn đột quỵ tại thành phố Tula (Nga). Mồ côi cha mẹ trước tuổi lên mười, mặc dù không phải lo lắng về tiền bạc, đã để lại cho Tolstoy những nhận thức sâu sắc về sức mạnh của cái chết - một chủ đề trọng tâm trong tất cả các tác phẩm vĩ đại của ông. Chủ đề này cũng đặc biệt rõ ràng trong mối liên hệ chặt chẽ giữa nhân vật Anna Karenina cùng những trăn trở của Levin về cái chết. Cũng trong tác phẩm này, duy nhất chương “Cái chết” - chương nói về cái chết của Nikolai - là chương có tiêu đề.

Dù là một đứa trẻ thông minh, Tolstoy ít quan tâm đến chuyện học hành. Người dì của ông đã nhiều lần thuyết phục ông học đại học, ông đồng ý nhưng đã trượt trong lần thi đầu tiên. Sau đó Tolstoy đỗ đại học Kazan khi mười sáu tuổi, ông học chuyên ngành luật và ngôn ngữ phương Đông. Ông suốt đời quan tâm đến các nền văn hóa Ba Tư, Thổ Nhĩ Kỳ và Causasus. Thành tích của Tolstoy ở trường đại học không nổi bật, ông còn tự ti về chiếc mũi to và lông mày rậm của mình. Cuối cùng, cảm thấy không thoải mái với việc học hành, Tolstoy rời trường đại học vào năm 1847 mà không có bằng cấp.

Năm 1851, Tolstoy đến thăm anh trai mình đang phục vụ trong quân đội Nga, ngay sau đó ông quyết định nhập ngũ và đã phục vụ trong chiến tranh Krym (1854-1856). Những trải nghiệm trong cuộc chiến này được Tolstoy ghi lại bằng tác phẩm Câu chuyện Sevastopol (1855). Cuối cùng, Tolstoy đã hình thành tư tưởng chống quân phiệt, chúng ta có thể thấy điều đó qua việc ngầm phản đối cuộc chiến tranh Slav trong phần cuối của Anna Karenina.

Năm 1862, Tolstoy kết hôn với Sofya Andreevna Behrs. Ông dành phần lớn thời gian trong hai mươi năm tiếp theo để xây dựng một gia đình hạnh phúc, quản lý tài sản và viết hai cuốn tiểu thuyết vĩ đại nhất của mình là Chiến tranh và hòa bình (1865-1869) và Anna Karenina (1875-1877). Trong tác phẩm Anna Karenina, có nhiều chi tiết trong cuộc hôn nhân của Levin và Kitty Shcherbatskaya, như việc chiếc áo sơ mi bị bỏ quên làm chậm lễ cưới được lấy từ cuộc sống thực tế của Tolstoy và Sofya Andreevna.

Trong những năm ngay trước khi kết hôn, Tolstoy đã đến Tây Âu, một phần để du lịch và một phần quan trọng để tìm hiểu các phương pháp giáo dục phương Tây. Khi trở về, ông đã thành lập trường học và dạy học cho con em nông dân. Đồng thời phê phán tính hời hợt của tầng lớp thượng lưu Nga, như chúng ta có thể thấy qua thái độ khó chịu của Levin với xã hội thượng lưu thành thị trong Anna Karenina. Cuối cùng, Tolstoy từ bỏ gia đình, từ bỏ tài sản, hoài nghi tất cả để ra đi tìm ý nghĩa cuộc sống.

Những chuyển biến của Tolstoy trong niềm tin tôn giáo và quan điểm đạo đức đã để lại dấu ấn trong tất cả các tác phẩm sau này của ông. Anna Karenina thường được coi là bước ngoặt trong sự nghiệp của Tolstoy, là thời điểm ông có những thay đổi về quan điểm và đức tin.

Những năm 1873 - 1877 Tolstoy đang sống tại điền trang Yasnaya Polyana cùng gia đình. Trên bề nổi, ông có một cuộc sống êm đềm đáng mơ ước: giàu có, vợ đẹp con khôn, danh tiếng lẫy lừng sau Chiến tranh và Hòa bình. Nhưng bên dưới bề mặt yên ả đó là một cơn bão ngầm, trong thời gian viết Anna Karenina, Tolstoy trải qua một cuộc khủng hoảng hiện sinh (existential crisis) trầm trọng. Ông bắt đầu hoài nghi về ý nghĩa của nghệ thuật, tôn giáo chính thống và cuộc sống quý tộc. Những trải nghiệm lao động chân tay như cắt cỏ cùng nông dân, những dằn vặt về cái chết và ý định tự tử của nhân vật Levin chính là sự phản chiếu thế giới nội tâm của Tolstoy thời gian đó. Levin cũng là nhân vật đại diện cho tiếng nói đức tin của Tolstoy, khi cuối cuốn tiểu thuyết, Levin tìm thấy đức tin để sống một cuộc đời có ý nghĩa hơn.

Bước chuyển đổi này giúp ông tạo nên bức chân dung phong phú về nhân vật Anna Karenina, người mà Tolstoy vừa giận lại vừa thương. Ban đầu, ông dự định viết một cuốn tiểu thuyết ngắn để lên án hành vi ngoại tình của một người đàn bà quý tộc - lấy cảm hứng từ một vụ tử tự có thật của một người phụ nữ tên Anna Stepanovna Pirogova tại ga tàu gần nhà ông năm 1872. Tuy nhiên, khi càng viết tác phẩm này, ngòi bút nhân đạo cùng sự thay đổi quan điểm đạo đức của ông càng thấu hiểu và đồng cảm với nỗi đau của nhân vật Anna, biến tác phẩm từ một cuốn sách lên án về mặt đạo đức thành một tấn bi kịch nhân sinh sâu sắc.

Ngoài ra, tác phẩm Anna Karenina cũng chịu sự ảnh hưởng từ Aleksandr Pushkin. Một buổi tối tháng 3 năm 1873, Tolstoy tình cờ đọc lại một đoạn truyện ngắn dở dang của “Mặt trời thi ca Nga”. Ông bị cuốn hút bởi cách Pushkin đi thẳng vào diễn biến của câu chuyện mà không cần rào trước đón sau. Ngay đêm đó, Tolstoy đã đặt bút viết những dòng đầu tiên của Anna Karenina. Ban đầu, nhân vật Anna được đặt tên là Tatiana, trùng tên với nữ chính trong kiệt tác Evgeny Onegin của Pushkin - một biểu tượng của người phụ nữ Nga.

Bối cảnh lịch sử xã hội Nga

Tolstoy đặt nội dung của tác phẩm Anna Karenina vào bối cảnh của những thay đổi lịch sử to lớn đang diễn ra khắp nước Nga vào cuối thế kỷ XIX, khiến cho các khía cạnh lịch sử - xã hội của cuốn tiểu thuyết cũng quan trọng như các khía cạnh cá nhân và tâm lý. Tác phẩm ra đời chỉ hơn một thập kỷ sau Cuộc cải cách giải phóng nông nô (1861) của Sa hoàng Alexander II. Đây là thời kỳ xã hội Nga rơi vào trạng thái khủng hoảng và xáo trộn sâu sắc.

Ở nước Nga của Anna Karenina, một cuộc chiến nổ ra giữa các giá trị gia trưởng cũ duy trì chế độ quý tộc địa chủ và các giá trị mới tự do của những người phương Tây hóa. Các giá trị cũ bắt đầu rạn nứt, chế độ phong kiến và tầng lớp quý tộc cũ bắt đầu suy thoái. Cùng lúc đó, làn sóng đô thị hóa, công nghiệp hóa và chủ nghĩa tư bản từ phương Tây tràn vào nước Nga. Trong thời gian này, Nga cũng đang trải qua một cuộc khủng hoảng về tư tưởng chính trị, với việc Sa hoàng độc tài đàn áp hàng loạt trí thức theo chủ nghĩa tự do cấp tiến.

Giới trí thức Nga khi đó bị chia rẽ sâu sắc giữa một bên muốn Nga hiện đại hóa, Âu hóa (đại diện là anh trai của Anna -  Stiva Oblonsky) và một bên muốn giữ gìn các giá trị nông nghiệp, tôn giáo truyền thống của nước Nga (đại diện là Levin). Chúng ta cũng thấy sự xung đột văn hóa này trong bức chân dung về nhân vật cực kỳ lý trí và cực kỳ phương Tây là Alexei Karenin, lạnh lùng và hiệu quả nhưng cũng thiếu nhiệt huyết và đam mê.

Những người đại diện cho các giá trị cũ tin vào các truyền thống như chế độ nông nô và chính quyền độc tài, trong khi những người phương Tây hóa tin vào công nghệ, chủ nghĩa duy lý và dân chủ. Chúng ta thấy sự xung đột này trong khó khăn của Levin với những người nông dân của mình, họ từ chối những cải tiến nông nghiệp phương Tây mà Levin cố gắng giới thiệu, tin rằng cách làm nông cũ của Nga là tốt nhất. Chúng ta cũng thấy sự nhầm lẫn của thời đại thay đổi này trong hệ thống cơ quan tự quản địa phương hay hội đồng làng, nơi Levin cố gắng tham gia với tư cách là người ủng hộ nền dân chủ nhưng cuối cùng ông từ bỏ với lý do chúng vô dụng.

Cũng thời gian đó tại nước Nga, những tranh luận về quyền phụ nữ bắt đầu được quan tâm, nó là chủ đề cho thấy ảnh hưởng của xã hội phương Tây đối với nước Nga. Các vấn đề như quyền ly hôn, quyền giáo dục và tự do yêu đương của phụ nữ đang là những tâm điểm tranh cãi gay gắt trong xã hội Nga. Tuy nhiên, việc Dolly và Anna phải chịu đựng trong cuộc hôn nhân của họ cho thấy tương lai của chủ nghĩa nữ quyền trong thế giới của tiểu thuyết chưa được giải quyết thỏa đáng. Truyền thống hôn nhân sắp đặt của Nga đang lỗi thời, nhưng Công tước Shcherbatskaya không thể hình dung nổi việc cho phép Kitty tự chọn bạn đời của mình. Việc tự do yêu đương, như mối tình của Anna Karenina với Vronsky cũng không đem lại kết quả tốt đẹp trong cuốn tiểu thuyết; ngoại tình, quan hệ ngoài hôn nhân tràn lan trong thế giới thượng lưu quý tộc của xã hội Nga.

Tất cả sự hỗn loạn này do các truyền thống đang phai nhạt và những luồng tư tưởng mới đang hình thành, như thể bắt buộc con người phải quyết định lại cách sống. Chỉ trong bầu không khí thay đổi như vậy, những câu hỏi triết học của Levin mới có thể thực hiện được.

Anna Karenina không đơn thuần là một cuốn tiểu thuyết về bi kịch tình yêu và hôn nhân, mà còn là một tấm gương phản ánh trọn vẹn những rạn nứt của xã hội Nga trong thời đại chuyển giao đầy biến động. Hiểu về bối cảnh của tác phẩm này, là một bước gần hơn để chúng ta hiểu rõ về nội dung và giá trị của tác phẩm vĩ đại này.

VnTimeless

Cảm ơn bạn đã ghé thăm website!